Koper (Cu), het verschil tussen leven en dood.
Help. Er zit koper in de plantenvoeding!
Koper is toch zeer giftig voor ongewervelde dieren? Kunnen deze producten dan wel in aquaria met ongewervelde dieren (zoals bv garnalen of slakken) gebruikt worden?
Koper is trouwens niet het enige zware metaal dat in de producten aanwezig is. De DRAK producten (maar we mogen hopen ook de bemestingsproducten van anderen) bevatten naast koper ondermeer nog ijzer, mangaan, nikkel, kobalt, zink en molybdeen. Allemaal zware metalen die bij hogere concentraties erg giftig en schadelijk kunnen zijn. En dat niet alleen voor ongewervelde dieren.
Wat de meeste mensen zich niet realiseren (en misschien ook wel niet weten) is dat koper en al die andere genoemde zware metalen en andere stoffen voor alle dieren en planten en dus ook voor ongewervelde dieren essentiële stoffen zijn die noodzakelijk zijn om te kunnen leven. Omdat het dan vaak maar om zeer kleine hoeveelheden gaat worden dit in de biologie meestal 'sporenelementen' genoemd. Maar ze zijn onmisbaar en in elke voeding en elk menu noodzakelijk!
Bij dit soort stoffen, die in heel kleine hoeveelheden onmisbaar zijn voor het leven, maar in grotere hoeveelheden giftig, gaat het uiteindelijk alleen maar om de concentratie, de hoeveelheid aanwezige stof per liter of kg. De laagste concentratie waarbij een stof giftig wordt voor een organisme wordt dan de 'toxische concentratie' genoemd. Deze kan (en is vaak) voor verschillende organismen verschillend zijn. Vandaar dat we in de aquariumhobby allemaal wat bang zijn voor koper als het om ongewervelde dieren gaat. Die zijn daar namelijk gevoeliger voor dan de meeste gewervelde dieren (vissen).
De door de DRAK plantenvoedingen in het water gebrachte hoeveelheid koper is een factor 1000 maal lager dan de toxische concentratie. Daarbij komt dan nog dat de zware metalen gegeven worden als complexen met zogenoemde chelatoren (zoals EDTA). De toxiciteit van deze gecomplexeerde ionen ligt nog weer ongeveer een factor 100 lager dan die van de vrije ionen. Dus al met al is de door de bemesting met DRAK producten toegevoegde koperconcentratie in het aquarium 1.000 keer lager dan de concentratie die gevaarlijk is voor de dieren en zelfs tot 100.000 keer minder toxisch.
In de praktijk zijn er tot nu toe dan ook geen problemen gerapporteerd en de DRAK producten staan zelfs zeer goed bekend onder de liefhebbers van garnalen en andere ongewervelde dieren in Duitsland.
Zeekatten (Sepia officinalis), gefotografeerd door Rainer Zenz in het Georgia Aquarium..
Ook inktvissen (Cephalopoda) behoren tot de weekdieren. De sepia of zeekat heeft een inwendige 'schelp', die vaak op de nederlandse stranden is te vinden.
Een voorbeeld uit de natuur dat duidelijk kan maken dat koper niet alleen giftig en levensbedreigend kan zijn, maar ook (in kleinere hoeveelheden) levensnoodzakelijk is, is de rol die koper heeft in het lichaam van slakken. In de meeste weekdieren (Molusca) en bij veel geleedpotigen (Arthropoda), zoals deegkrabben en bepaalde kreeftachtigen, heeft koper een rol die vergelijkbaar is met de rol die ijzer heeft bij gewervelde dieren en bij de mens.
Bij gewervelde dieren en de mens wordt zuurstof in het bloed gebonden door hemoglobine, een zuurstofbindend pigment met ijzer. Bij de meeste weekdieren, zoals slakken, gebeurt dit door hemocyanine, waarbij koper de rol van zuurstofbinder vervult. Het bloed van slakken met hemocyanine is dan ook niet rood, maar meer blauwachtig van kleur.